Asystent osobisty może pomóc osobie z niepełnosprawnością w codziennym życiu: w poruszaniu się, zakupach, dojazdach do pracy, szkoły czy lekarza. Do tej pory taka pomoc była dostępna głównie w ramach czasowych programów rządowych realizowanych przez samorządy i organizacje. Ustawa o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami ma po raz pierwszy uregulować tę usługę w sposób systemowy.
22 października 2026 r. Sejm przyjął poprawki Senatu do ustawy, co kończy prace parlamentu. Ustawa trafi teraz do podpisu Prezydenta. Nowy system będzie wprowadzany stopniowo: najpierw dla osób z największymi potrzebami wsparcia (2028 r.), następnie dla pozostałych dorosłych (od 1 stycznia 2029 r.), a dla młodzieży od 13. roku życia od 1 stycznia 2030 r.
Kto będzie mógł skorzystać z asystencji?
Z asystencji osobistej mają skorzystać dorosłe osoby z niepełnosprawnościami w wieku od 18 do 65 lat, które mają ostateczną decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. To ta sama skala, według której przyznawane jest świadczenie wspierające.
Od 2030 r. krąg uprawnionych obejmie również młodzież od 13. do 18. roku życia z orzeczeniem o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami. Osoba, która uzyska prawo do asystencji przed ukończeniem 65 lat, zachowa je także po tym wieku, do końca okresu, na jaki wydano decyzję.
Ile godzin wsparcia?
Liczba godzin asystencji będzie ustalana w decyzji indywidualnie, w zależności od potrzeb konkretnej osoby. Decyzja będzie wydawana na okres od roku do 5 lat.
Ustawa przewiduje w szczególności:
- od 20 do 240 godzin miesięcznie dla osób dorosłych,
- limit 200 godzin miesięcznie w 2028 r.,
- limit 220 godzin miesięcznie w 2029 r.,
- od 20 do 80 godzin miesięcznie dla młodzieży od 13. roku życia do pełnoletności (od 2030r.),
- możliwość przenoszenia niewykorzystanych godzin na kolejne miesiące tego samego roku, przy czym suma przeniesionych godzin nie może przekroczyć dwukrotności miesięcznego przydziału,
- przepadanie niewykorzystanych godzin z końcem roku kalendarzowego.
Stawka godzinowa asystencji ma wynosić 49, 51, 53 albo 55 zł brutto, zależnie od rodzaju wykonywanych czynności i potrzeb osoby, której asystent pomaga. Od tej stawki liczone jest wynagrodzenie asystenta. Rada Ministrów będzie mogła waloryzować stawki rozporządzeniem.
Jak będzie wyglądało przyznanie asystencji?
Prawo do asystencji przyzna w drodze decyzji administracyjnej wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, na podstawie ustaleń dwóch członków składu orzekającego. Brane będą pod uwagę m.in. formularz samooceny, wywiad z osobą z niepełnosprawnością oraz wynik oceny poziomu potrzeby wsparcia.
Usługę będzie organizował powiat, samodzielnie albo przez powierzenie jej realizacji np. organizacji pozarządowej. Osoba uprawniona będzie mogła sama wskazać asystenta albo poprosić o przedstawienie kandydatów. Realizator będzie miał wtedy 30 dni na zaproponowanie co najmniej dwóch osób.
Wybór asystenta ma należeć do osoby z niepełnosprawnością. To jedno z kluczowych założeń ustawy: asystencja ma wspierać samodzielność, a nie ją zastępować.
Kto może zostać asystentem?
Asystentem będzie mogła zostać osoba pełnoletnia, niekarana za umyślne przestępstwa, wpisana do Rejestru asystentów. Musi ona mieć odpowiednie kwalifikacje zawodowe (np. pielęgniarki, fizjoterapeuty, psychologa, opiekuna medycznego) albo co najmniej 120 godzin doświadczenia we wspieraniu osoby z niepełnosprawnością w ciągu ostatnich 5 lat, także członka własnej rodziny. Jeden asystent będzie mógł pracować maksymalnie 276 godzin miesięcznie, łącznie u wszystkich osób, którym pomaga.
Do końca 2029 r. asystentem będzie mogła zostać również osoba bez wymaganych kwalifikacji lub doświadczenia, jeżeli wybierze ją osoba uprawniona albo jeżeli kształci się w celu uzyskania kwalifikacji zawodowych. Jeśli do tego czasu nie spełni wymagań, zostanie wykreślona z Rejestru asystentów.
Co zmienił Senat?
Senat wprowadził do ustawy 35 poprawek, a Sejm je przyjął. Najważniejsze dotyczą przenoszenia niewykorzystanych godzin na kolejne miesiące roku kalendarzowego (zamiast tylko na następny miesiąc i w limicie 50% wymiaru, nie więcej niż 100 godzin), waloryzacji stawek oraz okresu przejściowego dla asystentów bez wymaganych kwalifikacji.
Poprawki regulują też zastępstwo w razie nieobecności asystenta: realizator przedstawi kandydatów na zastępcę, a osoba z niepełnosprawnością będzie mogła również sama wybrać asystenta. Do ustawy nie trafiły natomiast propozycje obniżenia progu do 70 punktów ani zniesienia górnej granicy wieku.
Kto zostaje poza ustawą?
Ustawa nie obejmie dzieci poniżej 13. roku życia ani osób, które ukończyły 65 lat przed przyznaniem asystencji. Te osoby nadal mogą korzystać z asystencji w ramach programów rządowych.
Programy mają jednak charakter czasowy i zależą od dostępnych środków. Ustawa przewiduje przegląd jej funkcjonowania, który może być okazją do ponownego rozważenia granic wieku.
Co to oznacza w praktyce?
Najważniejsza zmiana polega na tym, że asystencja osobista przestanie zależeć wyłącznie od corocznych programów i stanie się uprawnieniem przyznawanym decyzją. Od decyzji będzie można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni, a następnie skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Prawo do asystencji będzie przyznawane etapami, w zależności od liczby punktów: osoby z co najmniej 90 punktami jako pierwsze (wnioski od 12 miesięcy po ogłoszeniu ustawy, prawo od 16 miesięcy), następnie osoby z co najmniej 85 punktami, a osoby z co najmniej 80 punktami złożą wnioski od 1 września 2028 r. i uzyskają prawo od 1 stycznia 2029 r. Do tego czasu warto pytać o programy asystencji w swoim powiecie lub gminie i sprawdzić, czy ma się ustalony poziom potrzeby wsparcia.
Podsumowanie
Ustawa o asystencji osobistej zakończyła drogę w parlamencie i czeka na podpis Prezydenta. Przewiduje ona systemowe prawo do asystenta dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami, które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia, a od 2030 r. także dla młodzieży od 13. roku życia.
Nowy system będzie wprowadzany etapami od 2028 r., zaczynając od osób z największymi potrzebami. Wymiar godzin ustali decyzja wojewódzkiego zespołu, a niewykorzystane godziny będzie można przenosić w ramach roku kalendarzowego. Szczegóły zostaną doprecyzowane w rozporządzeniach.
Źródła:
- Ustawa z dnia 18 września 2026 r. o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami – tekst przekazany do Senatu (druk nr 1929, Sejm RP X kadencji).
- Uchwała Senatu z 13 października 2026 r. w sprawie ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami wraz z uzasadnieniem (druk sejmowy nr 3213); przyjęcie poprawek przez Sejm 22 października 2026 r.