Przysposobienie dziecka małżonka, choć osadzone w specyficznym kontekście rodzinnym, podlega rygorom prawnym właściwym dla klasycznej adopcji. Głównym celem ustawodawcy jest tutaj stworzenie trwałego stosunku rodzicielskiego, który w sferze prawnej w pełni zastępuje lub uzupełnia więzi biologiczne. Kluczowe znaczenie mają przepisy art. 114–127 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które określają, kto i pod jakimi warunkami może zostać przysposabiającym, oraz jakie wymogi muszą zostać spełnione, aby sąd mógł wydać konstytutywne orzeczenie w tej sprawie.
Materialnoprawne przesłanki dopuszczalności przysposobienia
Podstawowym warunkiem orzeczenia przysposobienia jest wystąpienie tzw. pozytywnej przesłanki dobra małoletniego. Zgodnie z art. 114 k.r.o., sąd musi zbadać, czy zmiana statusu prawnego dziecka realnie poprawi jego sytuację i zapewni mu lepsze warunki rozwoju. W przypadku adopcji pasierba prawo wymaga, aby między przysposabiającym a dzieckiem istniała odpowiednia różnica wieku, choć nie jest ona sztywno określona w latach – sędziowie oceniają ją indywidualnie, biorąc pod uwagę naturalny model rodziny. Niezbędne jest również, aby przysposabiający posiadał pełną zdolność do czynności prawnych oraz kwalifikacje osobiste, które dają rękojmię należytego sprawowania władzy rodzicielskiej. Warto podkreślić, że przysposobienie dziecka małżonka nie narusza władzy rodzicielskiej tego z rodziców, który jest współmałżonkiem adoptującego, co stanowi wyjątek od ogólnej zasady wygasania więzi z rodziną biologiczną.
Status drugiego rodzica a wymóg zgody
Kluczowym elementem merytorycznym procesu jest kwestia zgody rodziców biologicznych, uregulowana w art. 119 k.r.o. Prawo przewiduje, że do przysposobienia niezbędna jest zgoda obojga rodziców, chyba że zostali oni pozbawieni władzy rodzicielskiej lub są nieznani. Gdy drugi rodzic nie żyje lub został pozbawiony władzy, wymóg uzyskania jego zgody wygasa. Jeśli jednak rodzic biologiczny żyje i posiada choćby ograniczoną władzę rodzicielską, jego zgoda musi zostać wyrażona osobiście przed sądem opiekuńczym. Należy również pamiętać o art. 118 k.r.o., który nakłada obowiązek uzyskania zgody samego dziecka, jeżeli ukończyło ono 13. rok życia. Bez tej zgody, wyrażonej w obecności sądu, przysposobienie co do zasady nie może zostać orzeczone, co podkreśla autonomię małoletniego w procesie kształtowania jego stanu cywilnego.
Przebieg postępowania przed sądem opiekuńczym
Procedura przysposobienia toczy się w trybie nieprocesowym przed sądem rejonowym, wydziałem rodzinnym i nieletnich, właściwym dla miejsca zamieszkania dziecka. Postępowanie inicjuje wniosek przysposabiającego, do którego należy dołączyć szereg dokumentów, w tym odpis aktu urodzenia dziecka, akt małżeństwa wnioskodawcy oraz dokumenty potwierdzające sytuację prawną drugiego rodzica. Zgodnie z art. 585 k.p.c., sąd co do zasady ma obowiązek zasięgnąć opinii ośrodka adopcyjnego. Specjaliści z ośrodka oceniają motywację kandydata na rodzica oraz trwałość więzi z dzieckiem. Dodatkowo sąd rutynowo zarządza przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez kuratora sądowego. Całość postępowania kończy się wydaniem postanowienia, które po uprawomocnieniu staje się podstawą do dokonania odpowiednich wpisów w aktach stanu cywilnego.
Skutki prawne i administracyjna finalizacja procesu
Prawomocne orzeczenie o przysposobieniu pełnym powoduje, że między przysposabiającym a przysposobionym powstaje taki stosunek, jak między rodzicem a dzieckiem. Skutek ten rozciąga się na krewnych przysposabiającego, co oznacza, że dziecko nabywa prawo do dziedziczenia po nowych dziadkach czy rodzeństwie. W sferze administracyjnej, na podstawie art. 121 k.r.o., następuje zazwyczaj zmiana nazwiska dziecka na nazwisko przysposabiającego. Finalnym etapem jest przesłanie odpisu postanowienia do Urzędu Stanu Cywilnego.
W przypadku przysposobienia pełnego sporządza się nowy akt urodzenia dziecka, w którym jako rodzice figurują małżonkowie sprawujący faktyczną opiekę. Rozwiązanie to ma na celu pełną integrację prawną rodziny i ochronę prywatności dziecka w jego przyszłym życiu dorosłym.
Źródło:
– Ustawa Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964 r.